سنڌ ۾ ننڍي عمر جي شاديءَ بابت سرڪاري ۽ گڏيل قومن جي ادارن جي انگن اکرن هڪ اهم سماجي مسئلي کي اجاگر ڪيو آهي.
سنڌ جي ملٽيپل انڊيڪيٽر ڪلسٽر سروي 2018-19ع موجب، 20 کان 24 سالن جي عمر وارين عورتن مان اٽڪل 4 مان هڪ جي شادي 18 سالن جي عمر کان اڳ ٿي هئي. رپورٽ ۾ 24.7 سيڪڙو عورتن جي شادي 18 سالن کان اڳ ۽ 7.5 سيڪڙو جي شادي 15 سالن کان اڳ ٿيڻ جا انگ ڏنل آهن.
اهي انگ رڳو شادين جي عمر بابت نه پر ٻارن جي تعليم، صحت، تحفظ ۽ مستقبل جي موقعن سان لاڳاپيل هڪ وڏي مسئلي جي نشاندهي ڪن ٿا.
اهو پڻ واضح ڪرڻ ضروري آهي ته اهي انگ 2018-19ع جي سروي تي ٻڌل آهن.
ٻارن جي حقن بابت قومي ڪميشن ۽ يونيسيف جي سهڪار سان تيار ڪيل The State of Children in Pakistan 2024 رپورٽ ۾ ٻارن جي حقن ۽ انهن کي پيش ايندڙ مسئلن جو جائزو ورتو ويو آهي. ان سان گڏ يونيسيف جي جولاءِ 2026ع واري تحقيق Drivers of Child Marriage in Pakistan ۾ سنڌ سميت ملڪ جي مختلف علائقن مان 400 کان وڌيڪ مردن، عورتن، ڇوڪرن، ڇوڪرين ۽ ٻين لاڳاپيل ماڻهن کان انٽرويوز ۽ بحثن ذريعي معلومات گڏ ڪئي وئي.
تحقيق موجب، ننڍي عمر جي شاديءَ پٺيان غربت، اسڪولن تائين محدود رسائي، سماجي روايتون، صنفي اڻبرابري ۽ خاندانن تي معاشرتي دٻاءُ جهڙا عنصر ڪم ڪن ٿا.
ڪجهه خاندانن ۾ ڇوڪريءَ جي بلوغت کانپوءِ جلد شادي ڪرڻ کي سماجي اميد سمجهيو وڃي ٿو، جڏهن ته تعليم جا موقعا محدود هئڻ سبب سندس مستقبل جا متبادل به گهٽجي وڃن ٿا.
سنڌ ۾ 2013ع جي ننڍي عمر جي شادين جي رنڊ روڪ واري قانون تحت ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين ٻنهي لاءِ شاديءَ جي گهٽ ۾ گهٽ قانوني عمر 18 سال مقرر آهي. قانون ننڍي عمر جي شادي ڪرائڻ ۽ ان ۾ سهولت فراهم ڪرڻ تي سزا جو به انتظام ڪري ٿو.
پر قانون جي موجودگيءَ سان گڏ ان تي عملدرآمد، ڄمڻ جي رجسٽريشن، عمر جي تصديق، اسڪولن ۾ ٻارن جي حاضري ۽ خاندانن ۾ آگاهي به ضروري آهي. ننڍي عمر جي شادي روڪڻ لاءِ حڪومت، اسڪولن، مقامي ادارن، سماجي تنظيمن ۽ برادرين کي گڏجي ڪم ڪرڻو پوندو.
ڇو ته ٻار جو مستقبل رڳو شاديءَ سان نه، پر تعليم، تحفظ، صحت ۽ پنهنجي صلاحيتن کي وڌائڻ جي موقعن سان جڙيل آهي.
سنڌ ۾ ننڍي عمر جي شاديءَ جي خاتمي لاءِ اصل مقصد اهو هجڻ گهرجي ته هر ٻار کي قانوني تحفظ سان گڏ اهڙو ماحول ملي، جتي هو ننڍپڻ ۾ تعليم حاصل ڪري ۽ پنهنجي مستقبل بابت فيصلا مناسب عمر ۽ سمجهه سان ڪري سگهي……..
